Μαντώ Μαυρογένους – Η μεγάλη αδικημένη του ‘21 – Άρθρο της Δρ. Μορφωνιού Χριστίνας, ιστορικού -συγγραφέως-υπεύθυνης Ιδ. Εκπαιδ. Βόλου ΠΡΟΜΗΘΕΑΣ

Η Μαντώ ( Μαγδαληνή) Μαυρογένους είναι μία ηρωική  και συνάμα τραγική μορφή που σφράγισε με την παρουσία και τη δράση της τα χρόνια της επανάστασης του 1821

Υπήρξε μία γυναίκα- σύμβολο για την ελληνική παλιγγενεσία και μαζί με άλλες ηρωικές μορφές της εποχής, ανήκει πλέον στη σφαίρα του πανθέου.

Κόρη του άρχοντα Νικόλαου Μαυρογένη και της Ζαχαράτως Μπατή υπήρξε γόνος παλιάς αρχοντικής οικογένειας με βυζαντινές καταβολές και  ρίζες πολλές. Γεννήθηκε στην Τεργέστη το χειμώνα του 1896 ( ή κατ άλλους του 1897). Ήταν το τέταρτο παιδί της πολυμελούς φαναριώτικης οικογένειας. Ο θείος του πατέρα της ο πρίγκιπας Νικόλαος Μαυρογένης υπήρξε μέγας οσποδάρος στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες που πολλαπλώς ευνόησε και ευεργέτησε το ελληνικό στοιχείο που στέναζε κάτω από τον πολύχρονο οθωμανικό ζυγό. Τελικά, οι Τούρκοι τον κατηγόρησαν για προδοσία και τον αποκεφάλισαν.

Ο Ρήγας Βελεστινλής υπήρξε γραμματέας του πρίγκιπα Μαυρογένη και μάλιστα κάνει αναφορά του ήρωα αυτού στο επικό του ποίημα Θούριος .

Στον μέγα αυτόν Έλληνα οσποδάρο της Μολδοβλαχίας ανήκει η ηρωική ρήση κατά την ώρα του τραγικού του θανάτου: << Τρις ανάθεμα σε  όποιον πιστά υπηρετήσει την Οθωμανική Αυτοκρατορία>>.

Με τέτοιες καταβολές και προγόνους η κόρη της οικογενείας  Μαυρογένους, η Μαντώ, χάραξε μεγαλώνοντας τη δική της πορεία, προχωρώντας τον ένδοξο μα και τραχύ δρόμο του αγώνα για την ελευθερία της πατρίδας.

Η οικογένεια με βούληση του πατέρα Νικολάου εγκαταστάθηκε στο αρχοντικό τους, στην Πάρο. Ο Νικόλαος Μαυρογένης είχε επίσης αξιόλογη περιουσία και στα γύρω νησιά, κυρίως στην Τήνο και Μύκονο. Μετά τη δολοφονία του πατέρα της -δια δηλητηριασμού από τους εχθρούς- , η Μαντώ, μέλος ήδη της φιλικής εταιρείας, αφιερώθηκε στους σκοπούς του εθνικό-απελευθερωτικού αγώνα.

Διέθεσε ικανό τμήμα της μεγάλης πατρικής περιουσίας, δημιούργησα στόλο τον επάνδρωσε και συμμετείχε ενεργά στην επανάσταση του ’21, αναγνωριζόμενη από τους χειμαζόμενους ελληνικούς πληθυσμούς ως ηρωίδα όχι μόνο της Μυκόνου, αλλά και της Πάρου, την Τήνου, της Εύβοιας, του Πηλίου, της Ρούμελης και του Μωριά.

Όπως ανέφερε ο διακεκριμένος ιστορικός και συγγραφέας Σαράντος Καργάκος στο βιβλίο του «Μεγάλες μορφές και μεγάλες στιγμές του ‘21» (εκδ. Γεωργιάδη, τ.Β1)… «Αν η Μπουμπουλίνα βγήκε από ένα κοινωνικό στρώμα σκληρών ναυτικών, που με την προσωπική τους αξία, πολεμική και επιχειρηματική, εξελίχθηκαν σε ένα είδος λαϊκής αριστοκρατίας, η Μαντώ Μαυρογένους προέρχεται από μια άλλη αριστοκρατία, που θα την λέγαμε αριστοκρατία του γένους».

Η Μαντώ, δεν προσέφερε για την ελευθερία της πατρίδας της μόνο τα χρήματα και τον προσωπικό ηρωισμό της. Ήταν η ίδια το φωτεινό παράδειγμα της προβολής του αγώνα στον ευρωπαϊκό χώρο. Η μορφή της, σχεδιασμένη από το Γερμανό ζωγράφο Γκες, είχε γίνει διάσημη σε όλη την Ευρώπη. Η ομορφιά, η υπερηφάνεια, η αρχοντιά, η πολύπλευρη μόρφωση της, υμνήθηκαν από ποιητές όπως ο Λέον Μπορά και ο λόρδος Μπάιρον.

Στο πρόσωπο της Μαντώς, οι Ευρωπαίοι έβλεπαν το μεγαλείο και την αρμονία της αρχαίας Ελλάδας και ένα έθνος που ανασταίνεται από την τέφρα μιας σκλαβιάς 400 χρόνων.

 

«και η Μαντώ στα ξαφνικά

Εβγήκε μες στη στράτα!

Μες σ’όλη τη  λαμπρότητα

Κι όλη την ομορφιά της…»

Αναφέρει ο Λέον Μπορά σε ποίημα του.

 

Ωστόσο η σπάνια αυτή γυναίκα, πρωτοπόρος για την εποχή της, που έγινε και δημοτικό άσμα της εποχής «κάνει φτερά στον πόλεμο, για της Μαντώς τη χάρη και της πατρίδος την τιμή κάθε άξιο παλικάρι», υπήρξε η μεγάλη αδικημένη του ’21. Και ως άνθρωπος και ως ιστορική φυσιογνωμία. Προδόθηκε στον αγώνα της, στον απελπισμένο έρωτα της για το Δημήτριο Υψηλάντη, προδόθηκε και από την αγνωμοσύνη της αρτιούστατης ελληνικής κοινωνίας, η οποία έσπευσε να ¨τακτοποιήσει¨ τους ¨άκαπνους¨ κατά τη ρήση του Γέροντα του Μοριά και να ρίξει στις  φυλακές ή στη λησμονιά, τη ανέχεια και την επαιτεία, αυτές και αυτούς που θυσίασαν τα πάντα για την ελευθερία.

Η απελευθέρωση της Ελλάδας δεν έφερε τη Μαντώ τη δικαίωση που της οφείλετο. Ήταν μάλλον μια δικαίωση μειωτική για την ηρωίδα. Και έναντι της τεράστιας προσφοράς της, η οποιαδήποτε παροχή ήταν προκλητικά χαμηλή και προσβλητική. Αυτό μαζί με τη θλιβερή κατάληξη της σχέσεως της με το Δημήτριο Υψηλάντη, όπου ο φθόνος και η κατηγορία μετέτρεψαν ένα βαθύ αίσθημα σε βαθύτατο μίσος οδήγησαν τη Μαντώ στην απομόνωση, την πικρία, την ασθένεια και τον πρόωρο θάνατο σε ηλικία μόλις 44 ετών. Άφησε την τελευταία της πνοή στην Πάρο.

Δυστυχώς παρά τις επισταμένες έρευνες το μνήμα της Μαντώς δεν μπόρεσε να εντοπιστεί στο παλιό κοιμητήριο της παροικίας.

Μένει σε εμάς το χρέος να μη σκεπάσει για πάντα, την καθαρότητα της μορφή της, η σκόνη της λησμονιάς, που είναι ο μόνος αληθινός θάνατος…

 

 

Ενδεικτική βιβλιογραφία

Αλιμπέρτη Σ.      «Μαντώ Μαυρογένους», εκδ. Τύπας, 1931

Καργάκος Σ.Ι.    «Νεώτερη Ελληνική Ιστορία, Μεγάλες μορφές και μεγάλες στιγμές του ‘21» εκδ. Γεωργιάδη, 2010

Μελάς Σ.             «Μαντώ Μαυρογένους», εκδ Μπίρη, 1972

Μπλανκάρ Θ.    «Ο οίκος του Μαυρογένη», εκδ Εστία, 2006

Νικολακάκη Ειρ.              «Μαντώ Μαυρογένους» εκδ Κέδρος, 2015

Ρούσσος Γ.          «Η Γελασμένη», Ταχυδρόμος 1957

 

Σημειώνεται ότι η θεατρική ομάδα των μαθητών του  Γυμνασίου και Λυκείου των Ιδιωτικών Εκπαιδευτηρίων ΠΡΟΜΗΘΕΑΣ, τιμώντας την επέτειο του ’21 και τον αγώνα της ηρωίδας , ανεβάζει την παράσταση ΜΑΝΤΩ ΜΑΥΡΟΓΕΝΟΥΣ