Άρθρο της Δρ. Μορφωνιού Χριστίνας, ιστορικού -συγγραφέως-υπεύθυνης Ιδ. Εκπαιδ. Βόλου ΠΡΟΜΗΘΕΑΣ

«Η καρδιά του Αλέξανδρου Υψηλάντη»

 

Ποιος από εμάς γνωρίζει σήμερα που βρίσκεται η καρδιά του Αλέξανδρου Υψηλάντη; Ο πρίγκιπας  που αφιέρωσε την ζωή του στον μεγάλο απελευθερωτικό αγώνα και έδωσε ακόμα την καρδιά του για να απελευθερωθεί η Ελλάδα από τους Τούρκους. Πόσοι σύγχρονοι Αθηναίοι, πόσοι σύγχρονοι Έλληνες γνωρίζουμε ότι στο Πεδίον του  Άρεως, στην καρδιά της Αθήνας, βρίσκονται θαμμένα τα οστά του Αλέξανδρου Υψηλάντη; Πόσοι γνωρίζουμε ότι η καρδιά του βρίσκεται στο προαύλιο  του παρεκκλησίου των Ταξιαρχών, στο Αμαλίειο Ίδρυμα, στην οδό Στησιχόρου; Και, κυρίως, πόσοι σύγχρονοι Έλληνες γνωρίζουμε την ιστορία του Υψηλάντη, της οικογένειας του, των συντρόφων του, την ιστορία της Φιλικής Εταιρείας και του ξεσηκωμού στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες;

Ο εθνεγέρτης Αλέξανδρος Υψηλάντης (01-12-1792 – 19-01-1828) ήταν Έλληνας πρίγκιπας, στρατιωτικός, λόγιος και αρχηγός της Φιλικής Εταιρείας.  Γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη το 1782 και ήταν γιος του Κωνσταντίνου Υψηλάντη, Ηγεμόνα της Μολδοβλαχίας και γόνου εύπορης και ισχυρής Φαναριώτικης οικογένειας  με βυζαντινές καταβολές και της δεύτερης γυναίκας του  Ελισάβετ . Ανατράφηκε μέσα σε περιβάλλον που διαπνεόταν από έντονο πατριωτισμό. Κατατάχτηκε στο σώμα των εφίππων σωματοφυλάκων του Τσάρου και διακρίθηκε στους πολέμους κατά του Ναπολέοντα ενώ στη μάχη της Δρέσδης το 1813, όταν πολεμούσε ως συνταγματάρχης σε ηλικία μόλις 21 έτους, έχασε το δεξί του χέρι. Ήταν αγαθός και ευγενής, μελαγχολικός και ονειροπόλος, ευσυγκίνητος και ενθουσιώδης. Κληρονόμος των μεγάλων παραδόσεων και προσπαθειών της οικογένειας των Υψηλάντηδων, είχε θέσει ως μεγάλο σκοπό και όνειρο της ζωής του την απελευθέρωση του ελληνικού έθνους.

Στο Συνέδριο της Βιέννης, τον Σεπτέμβριο του 1814 ο Ιωάννης Καποδίστριας με τον Αλέξανδρο Υψηλάντη είχαν να αντιμετωπίσουν τον Μέτερνιχ. Οι συνεδριάσεις κάθε άλλο παρά ήρεμες ήταν. Κάποια στιγμή, ο Καποδίστριας ζήτησε από τον τσάρο την άδεια να μιλήσει για τους υπόδουλους Έλληνες. Στον δισταγμό του Αλέξανδρου, τού επισήμανε ότι οι συμπατριώτες του δυο προστάτες τους αναγνωρίζουν: Τον Θεό και τη Ρωσία. Πήρε την έγκρισή του. Συμφώνησαν ο Καποδίστριας να θέσει το ζήτημα και ο τσάρος να το προχωρήσει. Ο Ιωάννης Καποδίστριας πήρε τον λόγο και, απευθυνόμενος στην ομήγυρη, είπε ότι είναι χρέος των βασιλιάδων να προνοήσουν για την απαλλαγή των Ελλήνων από τον οθωμανικό ζυγό που τους οδήγησε στην εξαθλίωση, με αποτέλεσμα να απειλούνται με εξόντωση. Τον διέκοψε ο Μέτερνιχ, κηρυγμένος οπαδός του ευρωπαϊκού «status quo», και με ύφος προσβλητικό, του απάντησε ότι η Ευρώπη δεν γνωρίζει Έλληνες. Γνωρίζει την Οθωμανική Αυτοκρατορία, κάτω από εξουσία της οποίας βρίσκονται οι αποκαλούμενοι Έλληνες. Και κατηγόρησε τον Καποδίστρια ότι έκανε το παν για να μη μετάσχει στο συνέδριο «το απέραντο Οθωμανικό Κράτος», προσθέτοντας με έπαρση ότι δεν θα του περάσει.  Η στάση του Μέτερνιχ εξόργισε τον Τσάρο Αλέξανδρο, που πήρε προσωπικά την προσβολή και, με τη σειρά του, διέκοψε τον Μέτερνιχ, λέγοντάς του ότι οι Έλληνες υπάρχουν και θα ελευθερωθούν γρήγορα, χάρη στη θεία πρόνοια και την ένοπλη ευρωπαϊκή βοήθεια.

 

«ΙΕΡΟΣ ΛΟΧΟΣ»

Στις 26 Φεβρουαρίου 1821 στο ναό των Τριών Ιεραρχών τελείται δοξολογία, κατά την οποία ο Μητροπολίτης Βενιαμίν ευλογεί πρόχειρη σημαία με έμβλημα το Σταυρό και, κατά το βυζαντινό τυπικό, παραδίδει το ξίφος στον Αλέξανδρο Υψηλάντη. Ο στρατός του Υψηλάντη καταστράφηκε στη μάχη του Δραγατσανίου στις 7 Ιουνίου 1821 και υποχώρησε προς τα αυστριακά σύνορα. Ο Υψηλάντης παραδόθηκε στους Αυστριακούς, φυλακίστηκε και απελευθερώθηκε στις 24 Νοεμβρίου 1827. Η κλονισμένη υγεία του δεν του επέτρεψε έκτοτε να βοηθήσει το επαναστατημένο έθνος. Δύο μήνες μετά την αποφυλάκισή του στις 19 Ιανουαρίου 1828 πέθανε σε συνθήκες ακραίας φτώχειας και μιζέριας, χτυπημένος από τύφο, σε ηλικία μόλις 36 ετών, χωρίς να προλάβει να δει την ολοκλήρωση του Σχεδίου του και να βαδίσει στα ελεύθερα ελληνικά χώματα… Πριν πεθάνει έμαθε ότι ο Καποδίστριας αναλαμβάνει κυβερνήτης της ελεύθερης πλέον Ελλάδος και είπε χαρούμενος “Δόξα σοι ο Θεός”. Έπειτα άρχισε να απαγγέλει με τα μάτια ψηλά στον ουρανό, το “Πάτερ ημών”. Δεν επρόφθασε να το τελειώσει, έγειρε το κεφάλι του και πέθανε ήσυχος και ευτυχισμένος, που έμαθε ότι η πατρίς είναι ελεύθερη μετά από 400 έτη σκληρό τουρκικό ζυγό. Ζήτησε σαν  τελευταία επιθυμία, επειδή είχε αφιερώσει ακόμα και  την καρδιά του για την απελευθέρωση της Ελλάδος, η  καρδιά του να απομακρυνθεί από το σώμα του και να σταλεί στην Ελλάδα. Η επιθυμία του πραγματοποιήθηκε από το Γεώργιο Λασσάνη και τώρα βρίσκεται στο Αμαλίειο Ορφανοτροφείο στην Αθήνα. Τον Αύγουστο του 1964, μεταφέρθηκε ολόκληρη η σορός του στην εκκλησία των Αγ. Ταξιαρχών στο Πεδίον του Άρεως στην Αθήνα, 136 χρόνια μετά το θάνατό του.

Υπήρξε από τις ιδανικότερες , τις πιο τραγικές και συνάμα ιερές μορφές του αγώνα. Εγκατέλειψε μια σπουδαία καριέρα και ζωή που θα ζήλευαν πολλοί, διέθεσε την προσωπική και οικογενειακή του περιουσία, για ένα όνειρο! Τη δημιουργία ελεύθερου ελληνικού κράτους.

Ο Υψηλάντης, όπως γράφει ο ιστορικός της Επανάστασης Σ. Τρικούπης, «είναι παράδειγμα πατριωτισμού, θυσίασε τη λαμπρή του θέση σαν αυτοκράτορας, δαπάνησε το μεγαλύτερο μέρος της περιουσίας του, έγινε όμως υποχείριος ιδιοτελών, ραδιούργων, κακόβουλων και προδοτών, αναγκαζόμενος να αγωνίζεται για να σώσει τη ζωή του…. Η μνήμη του Υψηλάντη, θα μείνει αιώνια τιμημένη για όσα επιχείρησε με θάρρος και κινδύνους, για όσα έπαθε για χάρη της πατρίδας και για την τελική ευνοϊκή έκβαση του Αγώνα που τον άρχισε πρώτος». Ο μικρότερος αδερφός του, Δημήτριος διαπνεόμενος από το ίδιο όραμα, επίσης αγωνίστηκε και θυσιάστηκε για την απελευθέρωση της πατρίδας.

Η μητέρα τους,  Ελισάβετ Υψηλάντη, όταν  ρωτήθηκε, παραδίδοντας και τα τελευταία της χρήματα για τον Αγώνα, «πώς θα ζούσε αυτή, μια πριγκίπισσα, ως φτωχή» έδωσε την εξής απάντηση: «Περιμένετε να λυπηθώ τα κτήματα και τα ρούβλια, όταν έχω δώσει τέσσερα παιδιά για την πατρίδα;».  Η Ελισάβετ Υψηλάντη έδωσε τελικά, δηλαδή έθαψε, έξι από τα επτά παιδιά της για την πατρίδα. Δεν γνωρίζουμε  αν υπάρχει έστω και ένας μικρός δρόμος στη σημερινή ελεύθερη Ελλάδα που να φέρει το όνομα της…

Τουλάχιστον οι βαλσαμωμένες καρδιές των δύο γιων της «χτυπούν» για πάντα στο λιτό και απέριττο παρεκκλήσιο των Παμμεγίστων Ταξιαρχών Μιχαήλ και Γαβριήλ, πίσω ακριβώς από το σημερινό Προεδρικό Μέγαρο….

Βιβλιογραφία

  • Κ. Παπαρρηγόπουλος : «Η πορεία του Ελληνικού Έθνους»
  • Θ. Μαλκίδης: «Αλέξανδρος Υψηλάντης. Μάχου Υπέρ Πίστεως και Πατρίδος»
  • P. Broucek: Alexander Ypsilantis Gefangenschaft in Österreich, in: Mitteilungen des Österreichischen Staatsarchivs 17/18, 1964/65, S. 550-559
  • Γ.Αρβανιτάκη,«Το κίνηματου Υψηλάντου» , Δελτίον της Ιστορικής και Εθνολογικής Εταιρείας της Ελλάδος, τομ. Ι,α σελ.143-144
  • A.M.Marshall, «Ανέκδοτον χειρόγραφον της εκστρατείας του Υψηλάντου εις Ρουμανίαν», Δελτίον της Ιστορικής κι Εθνολογικής Εταιρείας της Ελλάδος,
  • M.Marshall,«Η εν έτει 1821 στρατεία του Υψηλάντου εις τας ηγεμονίας (χειρόγραφον του Βρεττανικού Μουσείου», Δελτίον της Ιστορικής κι Εθνολογικής Εταιρείας της Ελλάδος,τομ.Θ σελ.363-510