Άρθρο της Δρ. Μορφωνιού Χριστίνας, ιστορικού – συγγραφέως – υπεύθυνης Ιδ. Εκπαιδ. Βόλου ΠΡΟΜΗΘΕΑΣ

ΛΕΛΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ

«Η Μπουμπουλίνα της Κατοχής»

Η Ελένη (Λέλα) Καραγιάννη, γνωστή και ως «Μπουμπουλίνα της Κατοχής» υπήρξε θρυλική μορφή της Εθνικής Αντίστασης κατά των γερμανικών στρατευμάτων την περίοδο 1941-1944. Πρωτεργάτης του Μυστικού πολέμου της «Σιωπηλής Στρατιάς», αν και μητέρα επτά παιδιών, υπήρξε η πρώτη Ελληνίδα πολίτης, που πρόβαλε οργανωμένη αντίσταση κατά του εχθρού , μόλις τρεις εβδομάδες από την εισβολή των Γερμανών στην Αθήνα και  την κατάληψη της πρωτεύουσας του ελληνικού κράτους στις 27 Απριλίου του 1941.

Οι ρίζες της ηρωίδας

Η Ελένη (Λέλα) Καραγιάννη γεννήθηκε στις 25 Μαρτίου του 1898- ημερομηνία καθόλου τυχαία, όπως αποδείχτηκε- στη Λίμνη, μια παραθαλάσσια γραφική κωμόπολη, της Εύβοιας, που τα χρόνια εκείνα ήκμαζε σαν εμπορικό λιμάνι. Πατέρας της ήταν ο Αθανάσιος Μινόπουλος και μητέρα της η Σοφία Μπούμπουλη, σπετσιώτικης καταγωγής. Από την πλευρά της μητέρας της λοιπόν η Λέλα ήταν απόγονος, της θρυλικής οικογένειας της ηρωίδας του 1821, Λασκαρίνας Μπουμπουλίνας.

Η οικογένειά της φρόντισε ιδιαίτερα για τις εγκύκλιες σπουδές της ίδιας και των δύο αδελφών της. Από παιδί η Λέλα- που ήταν η πρωτότοκη,- άρχισε να εκδηλώνει χαρακτηριστικά μιας ξεχωριστής προσωπικότητας. Πανέξυπνη, επιμελής, φιλομαθής και ιδιαίτερα αγαπητή σε οικείους, συμμαθητές και διδασκάλους. Από νωρίς ασχολήθηκε με τον εθελοντισμό και την κοινωφελή δράση. Ο πατέρας της χάθηκε νωρίς και η οικογένεια μετακόμισε στη Χαλκίδα και κατόπιν στην Αθήνα όπου η Λέλα εγγράφεται αμέσως στο Ωδείο Αθηνών. Στο αποκορύφωμα των Βαλκανικών πολέμων η νεαρή Λέλα εντάσσεται εθελοντικά στο Σώμα Εθελοντριών Αδελφών του Ερυθρού Σταυρού. Αποσπάται στη Θεσσαλονίκη. Εκεί ανάμεσα σε άλλους περιθάλπτει ως τραυματία τον αξιωματικό του Στρατού Νικόλαο Καραγιάννη. Αυτός ο νεαρός άνδρας εκ Σμύρνης που είχε σπεύσει ως εθελοντής προς αρωγή της μαχόμενης πατρίδας, έμελλε να γίνει ο μετέπειτα σύζυγός της και πατέρας των επτά παιδιών της.

Το ζεύγος έζησε στην προπολεμική Αθήνα, μέσα σε ένα κλίμα ευφορίας και δημιουργικότητας. Ο Νικόλαος Καραγιάννης μετέφερε τις επιχειρηματικές δραστηριότητες της οικογένειάς του – αρωματοποιοί και φαρμακέμποροι- στην περιοχή της Ομόνοιας, στο τότε εμπορικό κέντρο της πρωτεύουσας. Η νεαρή σύζυγος και μητέρα με το δημιουργικό της πνεύμα βοήθησε στην επέκταση της επιχείρησης. Η οικογένεια Καραγιάννη επέδειξε αξιοσημείωτο φιλανθρωπικό έργο κατά τη Μικρασιατική καταστροφή του 1922 περιθάλποντας πλήθος εκδιωγμένων από τη Σμύρνη και τις πέριξ περιοχές Ελλήνων, από όπου κατήγετο και η πατρική οικογένεια του Νίκου Καραγιάννη.

Με την κήρυξη του πολέμου του 1940 και κυρίως μετά την κατάληψη της χώρας από τους Γερμανούς, η Λέλα Καραγιάννη ενεργοποιείται άμεσα. Είναι η εμπνεύστρια και αρχηγός (με πρώτα μέλη τον σύζυγο της και τα παιδιά της) της Αντιστασιακής Οργάνωσης   «Μπουμπουλίνα». Η δράση της, κατά την περίοδο 1941-1944 είναι τόσο πολύπλοκη και ριψοκίνδυνη που είναι δύσκολο να αποδοθεί με ακρίβεια σε όλη της την έκταση. Η «Μπουμπουλίνα» ονομάσθηκε έτσι προς τιμήν της θρυλικής προ-γιαγιάς της και ξεκίνησε τη δράση της μέσα στο ίδιο το σπίτι της Λέλας Καραγιάννη. Εκτός από το σύζυγο της και από τα έξι μεγαλύτερα παιδιά της, από τους πρώτους συνεργάτες ήταν οι τρείς οικογενειακοί τους γιατροί και μερικοί εκλεκτοί φίλοι της απολύτου εμπιστοσύνης της. Έτσι ιδρύθηκε η «Σιωπηλή Στρατιά» της Μπουμπουλίνας. Η οργάνωση ειδικεύτηκε και έδρασε στους τομείς των φυγαδεύσεων Πληροφοριών και Δολιοφθορών. Η δράση της ομάδας καθόλη τη διάρκεια του αγώνα, χρηματοδοτείται αποκλειστικά από την οικογένεια Καραγιάννη. Προφυλάσσουν και συχνά φυγαδεύουν στα βουνά ή στο εξωτερικό Έλληνες και Βρετανούς πατριώτες, καθώς και πολλούς Εβραίους που προσπαθούν να ξεφύγουν από τη ναζιστική λαίλαπα.

Η Λέλα Καραγιάννη συνελήφθη δύο φορές από τους Γερμανούς. Την πρώτη, την περίοδο 1941-42, μαζί με το σύζυγο της, όπου και απελευθερώθηκαν λόγω μη επαρκών στοιχείων. Η αγωνίστρια συνελήφθη εκ νέου όπως και τα πέντε μεγαλύτερα παιδιά της. Βασανίσθηκαν φρικτά, αλλά κανείς τους δεν ομολόγησε ή κατέδωσε συντρόφους αγωνιστές. Εντέλει και με μυθιστορηματικό τρόπο ο σύζυγος της και ο γαμπρός της, Σπύρος Κρασσάς, κατάφεραν να γλιτώσουν- κυριολεκτικά την τελευταία στιγμή- από το θάνατο τα παιδιά, όχι όμως η ίδια.

Η Λέλα Καραγιάννη εκτελέστηκε το ξημέρωμα της 8ης Σεπτεμβρίου 1944 μαζί με πολλούς άλλους πατριώτες. Το σώμα της ετάφη στον οικογενειακό τάφο της οικογένειας στο 2ο Νεκροταφείο Αθηνών. Μετά θάνατον, τιμήθηκε για την δράση της, από το Ελληνικό κράτος με το Χρυσούν Αριστείον Ανδρείας, από την Η. Βρεττάκου, από τον Διεθνή Ερυθρό Σταυρό, από την Ισραηλινή Κοινότητα Θεσσαλονίκης, από την Ακαδημία Αθηνών, από τον Διεθνή Οργανισμό VAD VASHEM του Ισραήλ ως Δίκαιη των Εθνών και του Πάπα, καθώς και τον Πατριάρχη Αλεξανδρείας. Η προτομή της, έργο της γλύπτριας Λουκίας Γεωργαντή, στήθηκε στην Αθήνα το 1963. Τη μνήμη της διατηρούν ζωντανή μέλη της οικογένειας της και κυρίως η εγγονή της, κόρη του γιού της Βύρωνα, Λέλα, η οποία και ίδρυσε τον Σύνδεσμο Ελλήνων Πολιτών Φίλων και Απογόνων της Εθνικής Οργάνωσης  Λέλα Καραγιάννη – Μπουμπουλίνα 1941-1944.

Η μαρμάρινη προτομή της ηρωίδας, έργο της γλύπτριας Λουκίας Γεωργαντή- φιλοτεχνήθηκε- εξόδοις της οικογενείας και στήθηκε το 1963 σε πλατεία της Αθήνας. Τον Σεπτέμβριο του 2016 η προτομή βρέθηκε καρατομημένη.

Ενδεικτική Βιβλιογραφία:

  • Λέλα Βυρ. Καραγιάννη: « Λέλα Καραγιάννη: Η θρυλική γιαγιά μου», Εκδόσεις Πελασγός, Αθήνα 2014.
  • Ιστορία του Ελληνικού Εθνους.
  • Αλέξανδρος Λ. Ζαούσης « Λέλα Καραγιάννη: Η Μπουμπουλίνα της Κατοχής 1941-1944» , εκδόσεις Ωκεανίδα.
  • Κώστα Καραχάλιου, Αθήνα 1945, « Νύχτες της Σκλαβωμένης Αθήνας»
  • Χρήστος Ζαλόκωστας, « Το χρονικό της σκλαβιάς» , Εκδόσεις Εστία, 1997
  • Κων/νος Σβολόπουλος, «Χαιδάρι 8 Σεπτεμβρίου 1944, Η αόρατη Στρατιά στο Απόσπασμα», εκδόσεις Πατάκης, 2002.